Gen. dyw. dr Franciszek Puchała
W dniu 25 grudnia 1991 roku na bazie Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej powstała Federacja Rosyjska, która stała się sukcesorem ZSRR przejmując jego miejsce w organizacjach międzynarodowych oraz arsenał nuklearny. W wyniku referendum 12 grudnia 1993 roku została przyjęta Konstytucja Federacji Rosyjskiej. W jej preambule akcentuje się m.in.: jedność narodu na swej ziemi(…),.zachowanie historycznie ukształtowanej wspólnoty narodowej (….) cześć dla pamięci przodków(…) i wskrzeszenie suwerenności państwowej. Zgodnie z konstytucją władzę państwową miała być sprawowana przez: Prezydenta, Zgromadzenie Federalne (Rada Federacji i Duma Państwowa), Rząd Federacji Rosyjskiej i Sądy Federacji Rosyjskiej. Prezydent został Naczelnym Dowódcą Sił Zbrojnych. W dniu 31 grudnia 1999 roku Borys Jelcyn zrzekł się funkcji prezydenta, a czasowo pełniącym obowiązki prezydenta został premier Władimir Putin.
Federacja Rosyjska pod rządami tandemu Putin Miedwiediew
Pierwszym prezydentem Federacji Rosyjskiej) był Borys Jelcyn (1991–1999), zwolennik „pierestrojki” Michaiła Gorbaczowa i reform gospodarczych. Po nim, w maju 2000 roku prezydentem został Władimir Putin, który sprawował ten urząd przez dwie kadencje (do maja 2008 roku). Nowy prezydent za cel postawił sobie odbudowę silnej wielkomocarstwowej Rosji oraz jej mocnej pozycji na arenie międzynarodowej. W okresie pierwszej prezydentury rozpoczął konsolidację władzy przez jej centralizację. Odbudowywał siły zbrojne i resorty siłowe. Osłabiał wpływy niezależnych oligarchów i władz regionalnych zastępując gubernatorów pochodzących z wyborów nominatami Kremla i nadzorowanych przez przedstawicieli prezydenta. Ograniczał rolę parlamentu i wprowadzał reformy mające kluczowe znaczenie dla ukształtowania systemu politycznego opartego na dominacji partii prezydenckiej „Jedinaja Rossija” („Zjednoczona Rosja”) mająca obecnie 324 z 450 miejsc w Dumie Państwowej. Niezależne media, zwłaszcza stacje telewizyjne zostały przejęte przez państwo lub podmioty sprzymierzone z Kremlem, co umożliwiało skuteczną cenzurę. Rozwijał pionowo zintegrowane przedsiębiorstwa państwowe w strategicznych sektorach (np. „GAZPROM”.”ROSTNIEFT” itp.). W ten sposób przy wsparciu tzw. „rodziny Jelcyna” Władimir Putin podporządkował sobie państwo. W latach 1999-2009 Rosja toczyła dwie wojny czeczeńskie. W wyniku II wojny czeczeńskiej Republika Czeczeńska została zreintegrowana z Federacją Rosyjską.
W maju 2008 roku Putina zastąpił Dmitrij Miedwiediew sprawując urząd prezydenta do maja 2012 roku. W dniach 7–12 sierpnia 2008 roku miała miejsce wojna rosyjsko-gruzińska. Po wojnie z Gruzją, Rosja uznała niepodległość separatystycznych regionów Abchazji i Osetii Południowej. W okresie prezydentury Miedwiediewa Putin ponownie był premierem rządu Federacji Rosyjskiej.
Manipulacja konstytucją
Zgodnie z konstytucją z 1993 roku prezydentem można było być dwie kadencje z rzędu. W 2008 roku wprowadzono poprawkę do konstytucji przedłużającą kadencję prezydenta do sześciu lat. Jednak po czterech latach kadencji Miedwiediewa, w 2012 roku prezydentem ponownie został Władimir Putin, który zaczął realizować zamiar odbudowy mocarstwowej pozycji Rosji. W 2014 w drodze użycia sił zbrojnych Federacja Rosyjska nielegalnie przyłączyła terytorium Autonomicznej Republiki Krymu oraz miasta wydzielonego Sewastopol. Po sześcioletniej kadencji, w marcu 2018 roku Putin ponownie został prezydentem. Zaproponowane przez niego zmiany konstytucyjne wprowadzone w 2020 roku „wyzerowały” jego poprzednie kadencje umożliwiając mu kandydowanie na urząd prezydenta na kolejne kadencje. Zmiany te zwiększyły kontrolę prezydenta nad rządem (prawo dymisjonowania premiera i ministrów, prawo weta wobec ustaw) i sądownictwem. Szerokie kompetencje nadano Radzie Państwa, organowi doradczemu prezydenta. Pozostałe podmioty władzy miały realizować decyzje Kremla. Wprowadzono konserwatywne tożsamościowe zapisy (np. odwołanie się do Boga, definicja małżeństwa, ochrona prawdy historycznej) oraz środki socjalne jak waloryzacja emerytur i pomoc dla rodzin. Do lutego 2022 roku Rosja przeciw Ukrainie prowadziła wojnę hybrydową. W dniu 24 lutego 2022 roku Rosja rozpoczęła pełnoskalową wojnę przeciw Ukrainie, która ma doprowadzić do końca „proces powrotu ziem historycznie rosyjskich do ojczyzny”. Chodzi o Krym, Donbas i Noworosję (samozwańcze „republiki ludowe” – Doniecką i Ługańską). Nie pozostawiono w spokoju Gruzji. Ingerencja Rosji w sprawy tego państwa przybrała formę intensywnych działań hybrydowych, mających na celu odciągnięcie Gruzji od zamiaru integracji z Unią Europejską i NATO oraz zwiększenie wpływów Kremla. W marcu 2024 roku Putin został prezydentem na dwie kolejne sześcioletnie kadencje co pozwala mu na pozostanie u władzy potencjalnie do 2036 roku. Według Dmitrija Głuchowskiego, rosyjskiego pisarza, dziennikarza, korespondenta wojennego, felietonisty i prezentera telewizyjnego mieszkającego poza Rosją oznacza to, że „dożywotni” prezydent Putin będzie mógł nadal ignorować Dumę Państwową, rozwiązywać wszystkie kwestie sporne ponad głowami deputowanych, nie będzie już miała sensu ani opozycja parlamentarna, a i sam parlament.
Sposoby umacniania dyktatury
Wspomniany D. Głuchowski podkreśla, że dyktaturze Putina sprzyja jego charakterystycznapolityka kadrowa. Otoczył on się ludźmi niekompetentnymi, ale całkowicie lojalnymi, ponieważ są od niego kompletnie zależni. To pozwoliło mu skonsolidować i kontrolować „elity”, które Zachód próbował podzielić stosując sankcje osobiste i sektorowe. Społeczeństwem federacji Rosyjskiej rządzą ludzie, którzy w politologii nazywani są „kreaturami”. To osoby niesamodzielne, wykreowane przez „starszych towarzyszy”. Otaczają się one kolejnymi „kreaturami” tworząc je za przykładem wyższych instancji. „Kreatury” słuchają wyłączne tych, którzy je stworzyli i wymagają od swoich „kreatur” by słuchały ich bezwarunkowo. Tak tworzą się kasty, powstają sekty. Niekompetentni rodzą niekompetentnych, malwersanci malwersantów, niczym niezasłużeni niczym niezasłużonych. Obecne państwo rosyjskie tworzy piramida z ludzi, którzy wszystko zawdzięczają swoim bezpośrednim przełożonym. Jeśli oni „znikną” to będzie też koniec z ich nominatami – dlatego swoich dobroczyńców będą bezwzględnie bronić.
Umacniając swą władzęPutin rozprawił się z niezależnymi oligarchami jelcynowskimi (zwłaszcza z takimi jak Michaił Chodorkowski, Michaił Mirilaszwili. Władimir Winogradow i Borys Bieriezowski). W latach dwutysięcznych pojawiła się druga fala oligarchów całkowicie zależnych od Putina. Są to jego przyjaciele i byli współpracownicy z okresu służby w rezydencji KGB w Dreźnie lub w petersburskiej administracji miejskiej. To oni ściśle współpracowali z rządem, zastępując kapitalizm „kolesiowski” systemem kapitalizmu państwowego, w którym nowi oligarchowie korzystali z finansowania przez banki państwowe i dostępu do projektów zamówień publicznych. W roku 2000 Putin nakazał utworzenie państwowego przedsiębiorstwa „ROSSPIRTPROM ”, na którego czele stanął Arkadij Rotenberg. Firma kontrolowała około 30% rosyjskiego rynku wódki. Należąca do Rotenberga firma „STROJGAZMONTAŻ” zajmowała się budową lądowej części gazociągu Nord Stream i mostu krymskiego. Rotenberg przejął też kontrolę nad wydawnictwem „PROSWIESZCZENIE”, którego nakładem ukazuje się większość podręczników szkolnych w Rosji oraz firmą „KASNYJ KWADRAT” – głównym producentem treści dla Kanału Pierwszego TV. W 2021 roku Arkadij Rotenberg oznajmił, że to właśnie on jest właścicielem tak zwanego pałacu Putina w Gelendżyku. Młodszy brat Arkadija, Boris przedsiębiorca i obywatel Finlandii, nie tylko jest zaangażowany w przedsięwzięcia swojego starszego brata, ale był też prezesem towarzystwa sportowego „DINAMO”, a jego syn Roman został głównym trenerem drużyny hokejowej „SKA PETERBUR”. Do syna Arkadija Rrotenberga, Igora należy częściowo system pobierania opłat za przejazd tirów po autostradach federalnych o nazwie „PŁATON”. Do 15 listopada 2022 roku przez 7 lat działania „PŁATONA” z systemu do budżetu wpłynęło 200 miliardów rubli – jednak przychody komercyjne były znacznie wyższe. Igor poznał Putina kiedy jako nastolatek trenował judo w tej samej grupie co przyszły prezydent. Rotebergowie nie są bynajmniej jedynymi na liście nominatów Putina. Jurij Kowalczuk, doktor nauk fizyczno-matematycznych na początku lat 90-tych został członkiem spółdzielni „OZIERO”, którą w 1996 roku założył Putin wraz z przyjaciółmi. Wszyscy jej członkowie objęli później wysokie stanowiska administracyjne w kraju lub przedsiębiorstwach powiązanych z państwem. J. Kowalczuk jest największym udziałowcem „BANKU ROSSIJA” i założycielem gigantycznego holdingu medialnego „NACJONALNAJA MEDIA GRUPPA ”, kontrolującego REN TV, Kanał Pierwszy, Kanał Piąty, gazetę „IZIESTIA” i szereg innych mediów. Jego brat rosyjski fizyk Michaił Kowalczuk, od 2015 roku kieruje Instytutem Kurczatowa. Syn Jurija Boris jest prezesem publicznej spółki akcyjnej „INTER RAO”, holdingu zarządzającego rosyjskimi sieciami energetycznymi (wytwarzanie i handel, w tym międzynarodowy). Wśród kilkudziesięciu biznesmenów mających powiązania rodzinne z czołowymi politykami znajduje się młodsza córka prezydenta Putina, Katerina Tichonowa, która za pośrednictwem swojego funduszu inwestycyjnego otrzymała liczne duże kontrakty od państwowych firm energetycznych. Jej były mąż, Kirył Szamałow zarządza największym rosyjskim holdingiem petrochemicznym „SIBUR”, a także własnym funduszem inwestycyjnym. Zięć ministra spraw zagranicznych Siergieja Ławrowa zarządza funduszem inwestycyjnym o aktywach przekraczających 6 miliardów dolarów. Jachty, prywatne wyspy i zegarki to typowe „akcesoria” rosyjskich urzędników i wyższych działaczy państwowych w XXI wieku. Zegarki jako detale, które najłatwiej zauważyć, często trafiały pod lupę opinii publicznej. Na przykład w 2009 oku u Putina zauważono zegarek Blancpain Leman Aqua Lung Grande Date, którego przybliżona cena wynosi 10 tysięcy dolarów. Opozycjonista Aeksander Nawalny zwrócił uwagę, że zegarek rzecznika prasowego prezydenta Dmitrija Pieskowa jest wart 37 milionów rubli. Pieskow twierdził, że zegarek był prezentem od żony, łyżwiarki figurowej Tatiany Nawki. W 2015 roku „NOWAJA GAZIETA” napisała o jachcie „Księżniczka Olga” należącym do dyrektora Generalnego firmy państwowej „ROSSNIEFT” Igora Sieczina. Jacht był wówczas jednym z największych na świecie, wart był około 190 milionów dolarów. I. Sieczin wniósł do sądu pozew o zniesławienie przeciwko dziennikarzom i sprawę wygrał. Władimir Jakunin w latach 2005-2015 kierował firmą „KOLEJE ROSYJSKIE”. Jednocześnie on i jego synowie byli bohaterami wielu dziennikarskich śledztw korupcyjnych prowadzonych przez Aleksieja Nawalnego, które ujawniły, że Jakunin jest właścicielem dużej willi (ze specjalnym pomieszczeniem na futra) , jego synowie prowadzą biznes powiązany z „Kolejami Rosyjskimi”. Najstarszy z nich posiada obywatelstwo brytyjskie.
W minionych latach Rosyjska Cerkiew Prawosławna pełni funkcję ideologicznego filaru państwa. Głosi ideę „ruskiego miru”, legitymizuje działania wojenne przeciwko Ukrainie nazywając je „ŚWIĘTĄ WOJNĄ”. Głosi się, że śmierć rosyjskich żołnierzy na froncie zmywa ich grzechy. W roku 2012 roku RCP znalazła się w centrum całego szeregu skandali. Według wspomnianego Dmitrija Głuchowskiego miała importować papierosy i alkohol bez cła oraz otwarcie wspierać władze w kampaniach wyborczych. W kwietniu ujawniono, że patriarcha Cyryl posiadał zegarek marki Breguet o wartości 30 tysięcy Euro. W tym czasie wyciekła też informacja o sprawie sądowej między patriarchą a byłym rosyjskim ministrem zdrowia Jurijem Szewczenką. Przedstawiciele patriarchy oskarżyli Szewczenkę o uszkodzenie nieruchomości patriarchy – pięciopokojowego mieszkania w budynku naprzeciw Kremla. Oświadczył on, że apartament został mu podarowany jeszcze w 1994 roku przez wice mera Moskwy, a obecnie mieszka w nim jego krewna. Latem 2012 roku dwudziestosześcioletni hieromnich (zakonnik posiadający święcenia kapłańskie) prowadząc mercedesa klasy G, wjechał w grupę robotników na moskiewskim prospekcie Kutuzowa. W wypadku straciły życie dwie osoby, a sam Ilja uciekł z miejsca zdarzenia, porzucając samochód. Hieromnich był sekretarzem biskupa dmitrowskiego Aeksandra. Śledztwo wykazało, że ten młody zakonnik posiadał samochody BMW 740Li i Mercedes SL500, a także kilka mieszkań w Moskwie i obwodzie moskiewskim. Opozycja wielokrotnie krytykowała Fundację Soboru Chrystusa Zbawiciela, najważniejszego soboru katedralnego zniszczonego na rozkaz Stalina w 1931 roku i odbudowanego w latach 1994-2000. Fundacja nie tylko otrzymuje na sobór subsydia z merostwa Moskwy, ale też różnymi sposobami na nim zarabia. W jego podziemiach znajdują się sale wynajmowane na imprezy, działa salon sprzedaży samochodów, myjnia samochodowa i salon islamskiej mody. Najwyżsi przywódcy Federacji Rosyjskiej składali obłudnie deklaracje o poszanowaniu chrześcijańskich wartości duchowych. Nierzadko ci z nich, którzy chcieli uchodzić za żarliwie wierzących okazywali się zamieszani w liczne skandale korupcyjne.
Dyktatura Putina stosuje dotkliwe represje wobec społeczeństwa. Obywateli krytykujących władzę, nazywa się „agentami wpływu”. Kto krytykuje władze nie jest patriotą, a wrogiem państwa. Autorytarnej władzy próbowała się przeciwstawićrosyjska inteligencja. W rezultacie protestów z lat 2011-2012 powstała Rada Koordynacyjna Opozycji. W jej skład weszło 45 osób – 30 z list ogólnych i 15 z trzech frakcji (lewica, nacjonaliści. liberałowie). Rada okazała się nieskuteczna, ale zaniepokoiła władze. W 2023 roku spośród 45 jej działaczy w Rosji przebywa tylko kilkoro. Przywódcy opozycji – Aleksander Nawalny i Borys Niemcow – nie żyją. Większość członków rady zostało uznanych za „obcych agentów” lub wytoczono im sprawy karne. Wprowadzono restrykcyjne zakazy w takich sferach jak: prawa człowieka, wolność słowa, życie społeczne i technologia cyfrowa. W 2021 roku na podstawie ustawy o zagranicznych agentach Sąd najwyższy FR zlikwidował „Memoriał”, organizację obrony praw człowieka i dokumentowaniem zbrodni stalinowskich. Za organizację ekstremistyczną uznano ruch LGBT. Wprowadzono zakaz propagowania bezdzietności. Nawet organizacja „Matki Żołnierzy” z Petersburga broniąca praw człowieka znalazła się na liście organizacji spełniających definicję „agentów wpływu”. Po inwazji na Ukrainę opozycja została niemal całkowicie zlikwidowana.
——————————————————-
Źródła:
D. Glukhovsky „My. Kronika upadku”, Kraków 2024; Google Gemini;
„Konstytucja Federacji Rosyjskiej”, Wydawnictwo Sejmowe 2022.